الْحَمْدُ ِللهِ وَحْدَهُ وَالصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ عَلَى مَنْ لاَ نَبِيَّ بَعْدَهُ

İmam Nevevî Rahmetullahi Aleyh

Adı Ebu Zekeriyya Muhyiddin Yahya ibni Şeref en-Nevevî’dir. Yedinci asrın hadis bilginlerinden ve ünlü İslam hukukçularındandır. Şam’ın bir kasabası olan Neva’da 621 senesinde doğmuş, 646’da Şam’a gelerek asrın mümtaz şahsiyetlerinden okumuştur. Hadis ve fıkıh gibi İslami ilimlerin bütün şubelerinde yüksek bir salâhiyet kazanmıştır. Keskin bir zekâya ve kuvvetli bir hafızaya sahipti. Küçük yaşında Kur’an’ı Kerim’i 4,5 ayda, et-Tenbîh adlı eseri 8,5 ay zarfında ezberlemiş ve Mühezzeb’i de ezberlemiştir. Usul ve fürû’da Kur’an, Sünnet, Fıkıh ve Ahlâk imamdır.

Sözü, Fıkıh âlimleri arasında senet kabul edilmiştir. Fakihlerin tercih derecesini kazanmıştır. Hadis ilmine ve hadis ricaline de tam manasıyla vâkıftı. Nevevî, Halid bin Yusuf tarikiyle Enes bin Mâlik’ten:

“Bir kimse canı gönülden şehadet arzu ederse fiilen şehit olmasa bile şehitlik sevabını kazanır.” Mealindeki hadisi tahriç etmiştir. Kendisinden de Ebu’l-Feth ve İbni’l-Attâr hadis rivayet eder. Fıkıhda ve hadisde nasıl bir imam ise, zühd ve takvada da o derece ileri idi.

Geceleri ibadetle, Kur’an okumakla ve eser yazmakla geçirirdi. Dünyevi geçim bakımından hayatı zaruret ve yokluk içinde geçti. Kimseden bir şey kabul etmezdi. 665’de Dâru’l-Hadis Reisliğine tayin olunmuş, vefatına kadar o vazifede kalmış ve hiçbir cihetten maaş almamıştır. Dini tartışmalarda sekinet ve vakarını muhafaza ederdi. Daima iyi ve güzel olan şeylerle emir ve fenalıktan nehyederdi. Bu vazifesini hükümdarlara, valilere ve zalimlere de ulaştırmaktan çekinmezdi. Onlara, mektup yazar, hakikati bildirir, ilahi azab ile korkuturdu.

Zehebî Tezkiretü’l-Huffâz adlı meşhur eserinde Nevevî merhumun mâ’rufu emir, münkerden nehiy hakkında hükümdarlara, valilere ve el-Muhsin Melikü’l-Umerâ Bedreddin ve Meliki’z-Zâhir’e yazdığı mektuplardan ve risalelerden bahseder. Suyutî merhumda Hüsnü’l-Muhâdara fî Ahbâri’z-Zâhire isimli eserinde bunlardan örnekler verir. Bazılarını aynen naklediyor.

İnsani ve ilmi nefsinde toplamış olan bu zat, hayatının son günlerinde Beyt-i Mukaddes’i ziyaret ettikten sonra memleketine dönmüş, orada babasının yanında hastalanarak elli yaşında 671 senesi ölmüş ve doğduğu Neva’ya gömülmüştür.

İmam Nevevî’nin Eserleri

1) Riyâzü’s-Sâlihîn min Kelâmi Seyyidi’l-Mürselin.

Bu kıymetli eseri; Buhari, Müslim, Nesei, Ebu Davud, Tirmizi ve İmam Malik’in Muvatta’ı gibi ana kaynaklardan derleyip 656 bölüm üzerine tertip etmiştir.

2) Erbaînü’n-Nevevî.

İslam dininin usul ve kaidelerine ait hadisleri kapsamaktadır. İslam âlimleri bu esere layık olduğu önemi vermişler, birçok şerhler yazmışlardır.

3) El-Minhâc.

Sahih-i Müslim’in çok mühim bir şerhi olup beş cilt üzerine Mısır’da yayınlandığı gibi Buhari şerhi Kastalânî’nin kenarında da basılmıştır.

4) Sahih-i Buhari Şerhi.

5) Et-Takrîb ve’t-Teysîr Li Ma’rifeti Süneni’l-Beşîr en-Nezîr.

Usuli hadise dair olup İbni Salah’ın Ulumu’l-Hadis namındaki kitabından özetlediği el-İrşad adlı eserini telhis etmiştir.

6) Tehzîbü’l-Esmâ’ ve’l-Lûgât.

Hadis ricâlinin isimlerini açıklayan ve alfabe sırasıyla tertiplenen bu eser, müellifin meşhur ve faydalı eserlerindendir.

7) El-İrşad.

Bu eser de hadis ilmine dairdir.

8) Hilyetu’l-Ebrâr ve Şiârü’l-Ahyar fî Telhîsi’d-Deavâti ve’l-Ezkâr.

Ezkâr-i Nevevî adıyla bilinen bu eserde, 356 bölüm bulunmaktadır.

9) Et-Tibyân fî âdâbi Hameleti’l-Kur’an.

Bu eseri Muhtâru’l-Beyan namıyla da kısaltmıştır. Mısır’da iki defa basılmıştır.

10) Mekâsidu’n-Nevevî.

11) Minhâcu’t-Tâlibîn ve Umdetü’l-Muttakîn.

12) Ravzatu’t-Tâlibîn ve Umdetü’l-Muttakîn.

13) Tashîhu’t-Tenbîh.

14) El-İzâhu Fi’l-Menâsik.

15) El-Mecmû’.

16) Tabakât-ı Fukahâ.

سُبْحاَنَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلهَ إِلاَّ أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ