الْحَمْدُ ِللهِ وَحْدَهُ وَالصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ عَلَى مَنْ لاَ نَبِيَّ بَعْدَهُ

İmam Darimi Rahmetullahi Aleyh

Hayatı ve Eserleri

İmam Darimi (Rahmetullahi Aleyh)’in ismi ve nesebi, Abdullah bin Abdurrahman bin el-Fazl bin Behrâm bin Abdussamed olup Temîm kabilesinin Darim koluna mensuptur. Onun bu kabileye mensubiyetinin kan yoluyla mı, “velâ” yoluyla mı olduğu hususunda bir bilgiye sahip değiliz. İmam Darimi’nin künyesi ise Ebu Muhammed’dir.

İmam Darimi (Rahmetullahi Aleyh), Abdullah İbnu’l-Mubarek’in vefat ettiği yıl 181 tarihinde Semerkand’da doğdu. İbadet ve zühdle dolu bir çevrede yetişti. Hadis öğrenimi için, kendi beldesindeki tahsilini tamamladıktan sonra, dönemin yaygın âdeti üzere İslâm âleminin belli başlı ilim merkezlerini dolaştı. Bu arada Hicaz, Mısır, Şam, Irak ve Horasan’a ilim yolculukları yaptı.

Tahsil esnasında zamanının pek çok âliminden ilim aldı. Sadece Sünenine rivayetlerini aldığı hocalarının sayısı 250 civarındadır. Bunlar arasında:

Abd bin Humeyd,

Abdurrezzâk,

Ahmed bin Hanbel,

Haccâc bin Minhâl,

Ebu Bekr bin Ebi Şeybe,

Ebu’l-Velîd et-Tayâlisi,

Ebu Ubeyd el-Kasım bin Sellâm,

Hâlid bin Mahled,

Halife bin Hayyât,

Hammâd bin Zeyd,

El-Humeydî,

Muhammed bin Yûsuf el-Firyâbî,

Musedded, en-Nadr bin Şumeyl,

Saîd bin Mansûr,

Vehb bin Cerir ve Yezîd bin Hârûn.

Gibi meşhur hadisciler vardır.

İmam Darimi bir ara Bağdad’a gidip orada hadis öğretti. İbni Ebi Hatim’de ondan Reyde hadis yazdığını kaydeder. Buhari, Müslim, Ebu Davud, Tirmizi, Neseî, Ebu Zur’a, Ebu Hatim, Baki bin Mahled, Abdullah bin Ahmed bin Hanbel gibi meşhur âlimler de onun öğrencileri oldular. Buhari Sahih’inin dışındaki eserlerinde, Müslim Sahih’inde, Ebu Davud ve Tirmizi, Sünen’lerinde, Neseî Sünen’inin dışındaki eserlerinde ondan hadis rivayet etmişlerdir.

Darimi sade ve zahidane bir ömür geçirdi. Kendisine sunulan dünyalıklara iltifat etmedi. Hatta Semerkand kadılığı görevini bile önce kabul etmedi, sultanın ısrarı üzerine kabul edince de tek bir davaya baktı ve ardından istifa etti.

Darimi 74 yaşındayken 8 Zilhicce 255 tarihinde Merv’de ikindiden sonra vefat etti ve Cumaya rastlayan ertesi Arefe günü defnedildi. Künyesinden anlaşıldığına göre Muhammed isimli bir oğlu vardı. Darimi çok zeki, zahid, muttaki, özü sözü doğru, güvenilir ve fazilet sahibi bir kimse; hadis, tefsir ve fıkıh sahalarında büyük bir âlim idi. Bilhassa hadis ilmindeki geniş bilgisi ve titizliği ile meşhurdur. Zamanında Mısır, Şam gibi birçok bölgede, muasırı olan Buhari henüz tanınmıyorken o tanınıyordu.

İmam Darimi, hadis ilminin bir kolu olan cerh ve ta’dîl ilminde de görüşüne ittiba edilen bir önder âlim idi. Hocası Ahmed bin Hanbel onun görüşüne dayanarak Yahya el-Hımmânî’den rivayeti terk etmişti. Tirmizi’de, Sünen’inde kaydettiği cerh ve ta’dil ile ilgili bilgilerin bir kısmım ondan aldığım belirtir. Bunlardan birinde bir ravi hakkında Buhari ile Darimi’nin görüşlerinden Darimi’ninkini kabul ettiği görülür.

İmam Darimi böylece bir taraftan bilgilerini çevresine aktarmış, diğer taraftan eserler kaleme almış ve bu çalışmalarıyla hadis ilminin Semerkand’da neşrinde ve oradaki hadisle alâkalı yanlış bilgilerin tashihinde büyük hizmeti geçmiştir. Zamanının mühim siyasi ve itikadî meselelerinden biri olan “Kur’an’ın mahlûk olup olmadığı” meselesinde o da imtihana çekilmiş, ancak cevap vermekten kaçınmıştı.

İmam Darimi’nin, Ahmed ve İshak’a bağlı bir müctehid olduğu söylenir. Ancak Sünen’inde bazı hadislerden sonra belirttiği görüşlerinden anlaşıldığına göre o, belli bir mezhebe bağlı olmayan bir müctehid idi. Darimi’nin en meşhur ve günümüze ulaşan tek eseri Sünenidir.

سُبْحاَنَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلهَ إِلاَّ أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ